تفسير عبده : برّ در نزد اعراب و مسلمانان يعنى بر خود آسان شمردن هر فكر و كار خوب ، و پيغمبر ( ص ) بعضى افراد آن را براى مردم روشن ميفرمود كه غلط نروند و كار خوب را محدود ندانند ، مانند اين آيه « لَيْسَ الْبِرَّ أَنْ تُوَلُّوا تا آخر » كه همه ى آنچه در اين آيه برّ شمرده شده است منشأ و موجب تمام انديشه هاى خوب و نيكوكاريها است ، پس مجموع آنچه وسيله ى تقرّب به خدا است خواه ايمان و عقيده يا اخلاق و رفتار با مردم باشد برّ است و نيكوكارى و تقوى ، يعنى پرهيز از هر چه زيانآور است بدين يا دنياى انسان چه انجامش زيانآور باشد يا ترك آن ، و چون مسلمين امروز با يكديگر مجتمع نيستند و اتّحاد بر برّ و تقوى ندارند و كمتر كسى است كه بىمناسبت و رابطه ى خاصّ ديگرى را بر كار خير كومك نمايد لازم است تشكيل جمعيتها و دسته هاى خيريّه و علمى و دينى . سخن ما : 1 - ارتباط جمله ى « أُحِلَّتْ لَكُمْ تا آخر » بجمله ى اوّل شايد اشاره باشد به اين كه مطالعه كنيد در طبيعت تا بفهميد كه آنچه مناسب حيات فرد و اجتماع است همه با يكديگر براى شما معيّن شده است ، و همانطور كه چهار - پايان علفخوار با طبيعت شما مناسب و مطبوع آفريده شده است و به حكم شرع حلال شده است ، همانطور هم وفاى بپيمانهاى نفسانى و اجتماعى مناسب با حيات و زندگى شما است ، و لازم است رفتار به آن ، و جمله ى « يَحْكُمُ ما يُرِيدُ » كه در آخر گفته شده است شايد براى تأكيد و تثبيت همين مطلب باشد كه حكم خداوند مطابق با اراده ى ازلى است و مصلحت ، پس حكم بحلال بودن اين حيوانات با حكم بلزوم وفاى به عقد تفاوت ندارد كه هر دو بموجب مصلحت مقرّر شده است ، و اگر دقيق شويد ميفهميد آنچه در دين معيّن شده است همه مناسب با نهاد و آفرينش شما است با اين تفاوت كه بعضى را خود پى آن ميرويد مانند استفاده ى از حيوانات و دسته ى ديگر را بايد متوجّه شويد مانند وفاى بعهد . 2 - جمله ى « غَيْرَ مُحِلِّي الصَّيْدِ تا آخر » كه حرام شده است شكار در هنگام احرام ، شايد به اين جهت باشد كه در آن موقع انسان براى توجّه از غير حقّ بحقّ بجز ضرورت زندگى